Medemblik Actueel.

Flora en fauna

Egels en de winterslaap

Oostwoud – Slaap is essentieel maar een winterslaap is flexibel en hangt erg af van de omstandigheden. Een winterslaap is niet een soort van rust maar eigenlijk meer een manier van energieconservering. Om te leven is brandstof nodig en dit wordt verkregen door middel van voeding. Brandstof is nodig om te groeien en te bewegen maar ook om het lichaam warm te houden.

Tekst: Marije de Heer / De Bonte Piet / Jelmer van Groningen

egelEen egel blijft actief door het naar binnen werken van bijvoorbeeld wormen, kevers en slakken. Als het warm weer is zijn er geen problemen, maar zodra het kouder wordt buiten zullen de geleedpotigen die ze eten schaarser worden en dus moeilijker te vinden. Als hij niet voorzichtig is kan een egel meer energie verbruiken tijdens het zoeken van voedsel dan dat hij binnen krijgt door te eten wat hij ook daadwerkelijk vindt.

Insectivore vogels kennen dit probleem ook, maar een hoop van hen vliegen naar warmere plekken met een hoger aanbod aan voedsel. Omdat een egel geen vleugels heeft hebben ze als soort een andere strategie die inhoudt dat ze inactief worden en zo weinig mogelijk energie gebruiken totdat zowel het weer als het voedselaanbod verbeteren. Het warm houden van het lichaam verbruikt veel energie, ook bij egels. Dus wat ze doen om dat probleem op te lossen in een periode van schaarste is gewoon daarmee ophouden. Tijdens de winterslaap zakt de temperatuur van een egel van rond de 35 graden naar 10 graden of minder, wat overeenkomt met hun omgeving. In hele koude situaties zetten ze hun metabolisme zeg maar op een laag pitje zodat ze geen temperaturen van onder de 1 graden behalen en dus ook niet bevriezen. Doordat ze zo afkoelen conserveren egels een hoop energie, maar wat wel zo is is dat processen in hun lichaam geassocieerd met activiteiten zoals vertering, groei, en beweging zo goed als stilstaan. Zelfs ademhaling stopt bijna. Dit zorgt er voor dat niet alleen de chemische werkingen binnenin de egel sterk veranderen maar ook dat ze zich helemaal niet meer bewegen. Het voordeel is dat het energieverbruik van een individuele egel met wel meer dan 90 procent vermindert, en winterslaap is dus een prima manier om het probleem van het voedseltekort op te lossen.

Heel leuk allemaal, maar het ene jaar is de winter een stuk strenger dan het andere jaar, en zoals vorig jaar viel het erg mee met de kou in de winter. Als de winter milder is, is er ook meer voedsel te vinden, en als er meer voedsel te vinden is hoeven de egels nog niet in winterslaap. Als het erg meevalt met de kou kunnen egels zelf nog actief zijn in november en december. Niet alleen de lengte van de winterslaap maar ook wanneer deze plaatsvindt hangt volledig van het weer af. Als er in de herfst een lange periode van slecht weer is die zorgt voor een tekort aan voedsel dan kan een winterslaap houden ook efficiënter zijn dan normale activiteit; dus een winterslaap kan in sommige gevallen ook voorkomen als het niet eens winter is.

Egels zijn trouwens niet hun hele winterslaap aan één stuk door inactief, soms nemen ze tijdelijk een korte pauze. Hun lichaamstemperatuur gaat dan omhoog tot vaak 5 graden of iets hoger. Hier doen ze rond de 3 tot 4 uur over en ze spenderen dan een dag of twee in een relatief normale (al is het een stuk slomere) staat. Het kan zijn dat ze op zo’n moment in hun nest blijven maar het gebeurt ook dat ze de kans grijpen om een nieuw nest te bouwen waar ze de rest van hun winterslaap zullen spenderen.

Tijdens de winterslaap is een egel niet in staat zich te voeden. De brandstof die hij nodig heeft zelfs als hij zo inactief is komt van de hoeveelheid vet die opgeslagen ligt onder de huid en in het lichaam. Dus ondanks dat egels weinig verbruiken hebben ze wel degelijk een hoeveelheid aan vet nodig waar hun lichaam op kan teren. Het gewicht dat een egel minimaal moet hebben om ook daadwerkelijk de winterslaap door te komen ligt zo rond de 600 gram, maar eigenlijk is meer altijd beter. Egels met een lager gewicht zullen niet voldoende brandstof hebben om te kunnen blijven overleven, al ligt ook dit uiteraard aan de temperatuur en hoe lang ze dus ook daadwerkelijk in winterslaap moeten blijven. Normaal werpen egels in juni maar het kan gebeuren dat er een tweede worp plaatsvindt in september. Dit kan soms een probleem zijn wanneer de winter invalt en de jonge egels dus onmogelijk in korte tijd een dusdanig gewicht weten te behalen om in winterslaap te gaan en hier ook weer uit te komen. Vandaar dus dat een hoop kleine egeltjes bij ons zullen overwinteren, waar ze uiteraard warm zitten en voldoende te eten zullen krijgen. Een winterslaap is dus niet verplicht, en het heeft geen schadelijke gevolgen als een egel het eens een jaar over slaat. Uiteraard laten we de egels tegen de tijd dat er weer voldoende voedsel te vinden is en ze zelf ook een goed gewicht hebben weer gewoon los in de vrije natuur.

Reageer op dit onderwerp